Шрифт:
Францішак Аляхновіч
Заручыны Паўлінкі
Ахвярую Купале.
П'еса ў І акце з песьнямі і скокамі
АСОБЫ:
Сьцяпан Крыніцкі, засьцянковы шляхціц, 45 г.
Альжбета, яго жонка, 40 г.
Паўлінка, дачка Крыніцкіх, 19 г.
Пранцісь Пустарэвіч, сваяк Крыніцкіх, 50 г.
Агата, яго жонка, 43 г.
Якім Сарока, вучыцель, 25 г.
Адэлька, прыяцялька Паўлінкі, 20 г.
Госьці, музыкі.
Сцэна наладжана гэтак сама, які і у "Паўлінцы" Купалы, значыцца: абшырная сьвятліца з дзьвярмі галоунымі і у бакоўку. Вокны выходзяць у сад. На сцэне стол, лавы, табурэцікі, куфар.
На сьценах абразы.
Дзеецца усе у апошнія гады перад вайной.
Паўлінка і Альжбета.
ПАУЛІНКА.
(сядзіць адна задумаўшыся ля вакна і глядзіць уперад).
АЛЬЖБЕТА.
(уваходзіць)
Паўлінка! Што-ж ты тут сядзіш, вочы вытарашчыўшы, як сава! Вось лепш ідзі, памажы мне.
– работы шмат...
ПАУЛІНКА.
Ах, мамка! не чапайце мяне! Не ў галаве мне цяпер работа!
АЛЬЖБЕТА.
А што-ж у цябе ў галаве?-Якім Сарока?..-Эх, Паўлінка! лепш выкінь яго з галавы! Калі яго пасадзілі ў вастрог, дык ужо хутка з іхніх кіпцяў ня выкарабскаецца. Папасьці туды лёгка, а вырвацца трудна.
ПАУЛІНКА.
Ах, мамка! ён-жа нічога благога не зрабіў. Ён толькі хацеў дабра для народу!
АЛЬЖБЕТА.
Э, нешта мусіць гэткае было, за што трэ' было пасадзіць у турму. Без агня дыму не бывае. Кожны з іх гэтак кажа, што хоча дабра для народу, а тут-бач-адны кажуць, што намаўляў, каб паноў выганяць, а іншые - што кажа бяз шлюбу трэба жыць! Як-жаж так: бяз шлюбу або без паноў жыць?! Гэта неяк не палюдзку.
ПАУЛІНКА.
Значыць, па вашаму, мамка. пан Быкоўскі разумнейшы і лепшы за Якіма, калі хацелі мяне замуж за яго аддаць?
АЛЬЖБЕТА.
Дык не!.. Ведама-ж, што пан Быкоўскі нейкі без аднэй клепкі - брахун ды ашуканец. Нагаварыў тут, нахваліўся, а ўва ўсей гэтай гутарцы, як кажуць, зярняці праўды не было... Я дык адразу спазнала, які ён чалавек, але вось бацька ўпёрся: хоча, кажа, мець зяця шляхоцкага роду. Хоць ты кол яму на галаве цяшы, нічога не памагала, покуль вось не здарылася гэтая авантура з тваімі клумкамі... Але кажы-ж, калі ласка, як-жа ён усё гэта выцягнуў з хаты? Гдзе-ж ты была? Няўжо-ж ня бачыла?
ПАУЛІНКА.
(засароміўшыся).
Эх, мамка, не пытайцеся!
АЛЬЖБЕТА.
Чаму-ж не пытацца?.. (дагадліва, дабрадушна). А, хітрая ты дзяўчына! Ты мусіць зумысьля нешта гэтак наладзіла, каб абсьмяшыць пана Быкоўскага і раззлаваць бацьку на яго... Ну, нічога! Са мной не рабі сакрэтаў. Я-ж твая маці, а ты адна ў мяне дачушка. Зла я для цябе не жадаю... Воля Боска, ўсё добра будзе... Ня сумуй!.. (выходзіць).
ПАУЛІНКА:
(адна)
Ах, Божа! Сэрцэйка так баліць, моў выскачыць з грудзей хоча і ляцець да таго, каго гэтак узьлюбіла!.. Але як яму памагчы? што зрабіць? Можа гэтыя зьвяры майго Якімку і ўзапраўды пасадзілі ў вастрог на вечныя часы і прападзе ён там марна! (Прыкладае рукі да грудзей. Ах, сэрца мае! сьцішся! Ня бейся у грудзёх, як птушка зачыняная ў клетцы.
(пяе):
Супакойся, сэрцэйка, не дрыжы! Няўжо-ж з грудзей вырвацца хочаш ты? Не пара цяперака сьлёзы ліць Ды ў бязсільнай роспачы ўсьцяж тужыць? Я хацела-б міламу памагчы, Вызваліць з ягонай тэй бяды. Ах, дарма ўсё думку думаю, Нічагусенькі не прыдумаю. Краты там жалезныя у турме Не ўзламае мілы мой, мусіць, не Навакол высокія там муры Пахавалі мілага без пары. Раданькі ніякае, ах, няма, Я бязьсільна дзеўчына, я - адна. Дык-жа сьцішся, сэрцэйка у грудзёх, Хай з мяне апошні ўжо выйдзе ўздох.Паўлінка і Адэлька.
АДЭЛЬКА
(убягае).
Паўлінка! Каб ты ведала, якую я вестку прынясла!.. (Паўлінка сумна глядзіць на Адэльку і нічога ня кажа). Ну ня сумуй!
– Якім пісаў!
ПАУЛІНКА
(ажыўляючыся).
Якім пісаў!
АДЭЛЬКА.
Але. Праз вакно выкінуў пісульку. Хлопцы знайшлі і прынесьлі.
ПАУЛІНКА.
Ну што, што ён піша? Значыцца жыў яшчэ?
АДЭЛЬКА.
Ну чаго яму паміраць!.. Піша перш-на-перш што ў яго ў хаце зрабілі вобыск: перагледзілі ўсе паперкі і ўсе кніжкі. А на кожнай кніжцы было надрукована "дазволена цанзураю". Бо, бачыш, калі на кніжцы няма гэтага "дазволена", дык кніжка благая, а калі ёсьць - дык добрая. Ператрасьлі ўсё, навет у падушках ды пад ложкам шукалі, а без "дазволена" не знайшлі... А пасадзілі яго, кажа, для страху, каб значыць памягчэў і сказаў усю праўду, - а сягоньня, кажа, выпусьцяць яго ўжо на волю.
ПАУЛІНКА.
(радасна).
О, Божанька ты мой! Сягоньня мой Якімка будзе вольны! (цалуе Адэльку). Адэльцянька! Дзякую табе за гэту вестку!.. Але гдзе-ж, у каго-ж гэтая пісулька?
АДЭЛЬКА.
У майго брата Цыпрука. Тамака сабраліся хлопцы і чыталі.
ПАУЛІНКА.
Пойдзем да яго! Пойдзем хутчэй - я сама хачу яшчэ прачытаць!
АДЭЛЬКА.
Пойдзем, Паўлінка!
(Абедзьве хутка выбягаюць з хаты).