Мроi Багны
Шрифт:
Спачатку да нас дайшла вестка аб сконе старога караля Барыслава. А пасля па Дольнай Зямл пачал хадзць трывожныя чутк аб крывавых сутычках памж двума яго сынам - Мраславам Мкам Ахмстрыньчыкам. "Карону не падзялл", - казал людз. Некаторыя гаварыл больш з'едлва: "Цела караля-нябожчыка яшчэ астыць не паспела, а сынк жо грызуцца над м, як шакалы. Скончыцца тым, што яны перарвуць адзн аднаму глотк, кранай будуць краваць ншаземцы". Я была зусм яшчэ дзячынкай, але я жо пачынала прыслуховацца да гутарак дарослых, я жо шмат чаго разумела. Вестк аб мжусобцы данослся да нас, як водгулле далёкай навальнцы. Вайна была дзесьц там, сярод ранн Разлогу багна Сумрадз. Мы спадзявался, што нас гэта не закране. А пасля я першыню пачула слова "рамейцы". Яны дуць з паднёвага сходу, казал людз. Чарнавалосыя, з бранзаватай скурай вачам, як аскепк базальту. Смерц яны не баяцца сам не шкадуюць нкога. Яны кленчаць перад кожнай бтвай, узносячы малтвы свайму нябачнаму бажаству, а хня жрацы востраканцовых каптурах бласлаляюць вона на забойства. А забваць яны меюць, казал людз. дуць дуць наперад, як чорная саранча. Уваходзяць у хаты расстрэльваюць з внтовак сх, хто трапляецца м на вочы. Параненых дабваюць штыкам шаблям. Лёзы цьмянеюць ад крыв. Нвы гараць, над пажарышчам плыве водгулле храмавых звано - храмы палаюць таксама, а па дарогах брыдуць пагарэльцы, да мора, на понач, куды яшчэ не дакацлася вайна...
А потым мы даведался, што Лэндале спалены. Старажытная сталца каралё. Горад, як ляжа мж трыма высокм грудам, размешчаным выглядзе кароны або трызуба. Аднойчы я была Лэндале. Кал яшчэ жывы бы бацька, мы ездзл туды на святкаванне Летняга Сонцавароту. Лэндале, дзе храмы такя высокя, што здаецца, быццам х гольчатыя шпл працнаюць аблок. Лэндале з брукаваным вулачкам, такм вузкм, што там ледзьве раз'едуцца два вершнк, з шумным крмашовым плошчам, такм прасторным, што на х хапае месца гандлярам, скамарохам, святочнаму натопу. Лэндале з беласнежным вежам, каваными масткам каляровым сцягам, якя лунаюць на цёплым летнм ветрыку. Я не магла паверыць, што горада больш няма. Я плакала па Лэндале, як плачуць па памерлых.
А потым Мка захап карону, забшы брата Мраслава, Дольную Зямлю прыйшл рамейцы. Прыморскя дзюны был абвешчаны памежнай тэрыторыяй, дзе грамадзянскае насельнцтва не павнна знаходзцца. Я помню, як у выдмы забвал сва нацягвал на х калючую металчную сетку. Цёрн. А потым па жалезных шыпах пабег сн агонь, як забвае сё жывое. Мы сыходзл. Мы развтвался з морам. Рыбацкя хаты стаял кнутыя, спусцелыя. У трысняговых стрэхах шамаце дзюнны пясок. Сонца чырванаватай смузе павольна апускалася мора. Па дарозе з рыпеннем валакся калёсы, даверху нагружаныя хатнм начыннем. Побач цягнулся людз - мужчыны, жанчыны, дзец. Нямоглых старых везл на вазках. Немалят несл на руках. Уздож дарог стаял рамейцы з атаматычным внтокам.
Мац не плакала, кал памёр бацька. Але кал мора знкла за грэбнем дзюны, яна завыла. Не заплакала, а менавта завыла. Як вые смяротна паранены звер. Як галосяць плакальшчыцы над маглай. Дзень нашага зыходу запомнся мне гукам, перадусм. Рыпенне кола. Рэзкя вокрык вайскоца. Патрэскванне Цёрну. Плач дзяцей ляманты кабет. Брат бы яшчэ занадта малы, каб усвядомць увесь сэнс таго, што адбывалася, але напалоханы слязам мац, ён таксама пача румзаць. Я рэзка рванула яго за руку ляпла яму поху. "Не вый, ты ж не дзячынка!" - сказала я. Ён бы спалохана замок, але амаль адразу разрося зноку - жо ад болю крыды. А мяне жо не заставалася слёз. Больш н разу жыцц я не заплакала. Нават праз шмат гадо, кал мой брат стая на эшафоце, побач са злодзеям забойцам, а кат схляся над жароняй, правяраючы, ц дастаткова распаллся жалезныя пруты.
Перасяленцы
Дванаццаць год мнула з тых часо, як мы пакнул дзюны. Майму брату тады было сем. У восем яго аддал адну з мперскх ваенных школ, якя пасюдна адчынял былым каралестве пасля сталявання Закона Праведнка. У шаснаццаць ён ста жанерам унутраных войска. У дзевятнаццаць яго адправл на эшафот за замах на забойства. На шчасце, наша мац была дано жо магле не бачыла сяго гэтага.
Пасля адсялення мы атрымал новае жытло горадзе Вльску. Лчылася, што нам добра пашанцавала, бо пасялл нас не дзе-небудзь, а сталцы Правнцы. Не ведаю, чаму Намеснку здумалася зрабць новай сталцай менавта Вльск. Шэры, маркотны горад з пустынным вулцам няклюдным будынкам. Магчыма, горад сам па сабе бы не так жо дрэнны. Але мне ён здавася выродлвым.
Мы жыл барачным квартале на скрайку горада, непадалёк ад рэйкавай дарог. Небрукаваныя вулцы пасля кожнага дажджу расцякался граззю. Квартал бы абнесены высокм догм плотам, адразу за якм пачынался пустк. Удалечын па-за пусткам вднелся вежы Вльскага астрога. Дамы был пабудаваны спехам прызначался адмыслова для перасяленца. Кожны барак бы разлчаны на дзве сям'. Кватэры злучался цёмным калдорам, вечна загрувашчаным, заваленым нейкм смярдзючым рыззём. У нас бы адзн пакойчык кухня з вялкай печчу. Прыбральня месцлася на вулцы - адна на тры барак. Гэтыя дамы прыналежыл гарадской радзе. Плацл мы тольк за пастой. Сума была невялкая. Узмку даводзлася даплачваць за пячны вугаль.
Нельга сказаць, што нас кнул на вырак лёсу. Я помню, як да нас прыходзл чынонцы з Калег Грамадскага Нагляду. Тры атлусцелыя кабецны з бульдожым фзяномям, нейкя аднолькавыя, як сёстры-блзняты. Усе трое нягнуткх шэрых пнжаках, з высокм прычоскам залатым пярсцёнкам на мясстых пальцах. Камян пярсцёнках был буйныя фальшывыя. Выраз твару х таксама бы аднолькавы, злосна-грэблвы. Чынонцы прапанавал мац аддаць сына ваенную школу. Плацць за навучанне не трэба - аб усм паклапоццца рад. Ян атрымае адукацыю, апроч таго, будзе забяспечаны жыллём, ежай, вопраткай см неабходным. Мац не пярэчыла. Таксама яны знайшл для мац часовую працу - прыбральшчыцай у гарадской карчме. Часовую, бо жанчынам Рамейскай мперы не належыла працаваць. Невялк заробак падтрымае яе, пакуль яна не знойдзе сабе новага мужа. Чынонцы нават пакнул ёй аркуш паперы са спсам удацо халасцяко, гатовых прыняць самотную жанчыну з дзецьм. Кал яны сышл, мац скамячыла гэтую паперчыну кнула печ. Яна не працягнула дога. Мац засёды была моцная духам, але пасля перасялення ёй быццам штосьц надламлася. Мора давала ёй слы дыхала яе жыццё. У Вльску мац затыхалася, як рыба, выкнутая на пясок.
Яна мы цяпер бачыл нячаста. Выхаванцы ваеннай школы магл адведваць сваяко тольк па вялкх святах, кал м давал каротк водпуск. Я разумела, што брату з нам нецкава. Кал ён прыходз, нам нават не было пра што пагутарыць. Спакваля мы раблся яму чужым. Кал мац пачала хварэць, я змушана была падмяняць яе карчме. Нам патрэбны был грошы. Кал яна памерла, брату дал пазапланавы водпуск. На сутк. Але ён сышо адразу пасля пахавання. мперская школа зрабла сваю справу. Родная мац стала для яго чужым чалавекам. я таксама. Я нават не пэнена была, ц памятае ён Дольную Зямлю.
Стражнк
шо трэц луструм кравання Мк Ахмстрыньчыка. Намеснк правнцый прызначался Агустай тэрмнам на пяць гадо. Гэты адрэзак часу звася "луструм". Мка як кранк Агусту цалкам задавальня. не тольк як кранк, кал верыць чуткам... Пачатак кожнага луструма суправаджася бунтам. На маставых гарэл перакуленыя машыны. Жанеры нутраных войск стралял натоп з внтовак, схавашыся за металчным шчытам, а бунташчык шпурлял жанера камян кдался на х з жалезным прутам руках.
У гэтыя дн Правнцы водзлася ваеннае становшча. У мэтах бяспек Намеснк пакда сталцу хавася адной са свах прыгарадных рэздэнцый. Агуста дасылала з Царгорада рэгулярныя войск, горад уваходзл мперскя баявыя машыны. Нязграбныя "храмёны", падобныя да гганцкх бранраваных чарапах. Лёгкя хуткаходныя "камп" з лапам-лёзам. Машыны стаял на пляцах, рухался па гарадскх вулцах. Па начах я чула х глух, працяглы гуд, зямля злёгку дрыжэла. "Камп" выклкал мяне панчны жах. Я бачыла аднойчы, як падчас вулчных закалота адна з "кампй" з разгону ляцела проста сярэдзну натопу. У мяне вушах дога стаял немыя крык няшчасных, якя трапл пад лёзы. Натоп адразу ж рассеяся. Кал вулца спусцела, прыйшл коранеры, якя трымал руках догя тычк з жалезным крукам на канцах. Яны лтаральна саскрабал з бруку крывавае шмаццё кдал яго догя скураныя мях. Потым вулцу старанна палл вадой са шланга. Але сё рона над гэтым месцам дога кружыл згра гругання. Крумкачы апускался на маставую нешта выдзёбвал са шчылн памж камяням.