Чтение онлайн

— Час надышоў, і я мушу ісці, — працягваў чалавек. — Прыйшоў момант, якога я чакаў усё сваё жыццё. Але спачатку я мушу вас вывесці адсюль. Хадземце за мной.

Узяўшы лямпу, ён павярнуўся і павёў навукоўца праз егіпецкія, асірыйскія і персідскія залы. На выхадзе ён адчыніў дзверы і спусціўся па каменных сходах. Ангелец адчуў прахалоду свежага паветра. Тут ён убачыў яшчэ адны дзверы каля выхаду. Справа ад іх спыніўся ягоны апанент, асвятляючы жоўтым святлом лямпы вуліцу.

— Зайдзіце! — ціха прамовіў служка.

Вансітарт Сміт завагаўся. Ён спадзяваўся, што настаў канец начным прыгодам. Але цікаўнасць перамагла. Ён не мог сысці без разгадкі. Таму і рушыў за сваім спадарожнікам у асветлены пакой.

Гэта быў маленькі пакойчык, нібыта прызначаны для кансьержа. Полымя іскрылася праз засланку каміна. Збоку стаяла кушэтка, насупраць грубае драўлянае крэсла, а пасярод круглы стол, на якім засталіся рэшткі вячэры. Акінуўшы вокам пакой, наведнік адзначыў, што ўсе прадметы ў пакоі належалі да антыкварыяту выкшталцонага майстэрства. Кандэлябры, ваза над камінам, прылады для вогнішча, арнамент на сценах — усё гэта было з далёкай мінуўшчыны. Чалавек з цяжкім калючым позіркам сеў на край ложка і паказаў госцю на крэсла.

— Можа, у гэтым ёсць рацыя, — сказаў ён на бліскучай ангельскай. — Можа, напраўду варта пакінуць пасля сябе аповед як папярэджанне ўсім, хто паставіць уласны розум вышэй за законы прыроды. Я пакіну яго вам. Можаце скарыстацца ім як вам будзе заўгодна. Я кажу вам гэта на парозе ў іншасвет.

Як вы здагадаліся, я егіпцянін — не з рабоў, што цяпер насяляюць дэльту Нілу, але адзіны нашчадак таго магутнага і жорсткага народа, што ўтаймаваў габрэяў, адсунуў эфіопаў назад у паўднёвыя пустэльні, стварыў усе велічныя шэдэўры, што выклікаюць зайздрасць і захапленне нашчадкаў. Я нарадзіўся ў часы праўлення Тутмаса, за сямнаццаць стагоддзяў да нараджэння Хрыста. Вы адхіснуліся. Пачакайце, і вы пабачыце, што я выклікаю хутчэй жаль, чым жах.

Мяне завуць Сосра. Мой бацька быў галоўным святаром Асірыса ў вялікім храме Аварыса, што знаходзіцца цяпер ва ўсходняй частцы дэльты Нілу. Я выхоўваўся ў храме і вучыўся ўсім тым містычным мастацтвам, пра якія гаворыцца ў вашай Бібліі. Я быў здольным вучнем. Да шаснаццаці гадоў авалодаў усім, чаму мяне мог навучыць мудры святар. Далей я вывучаў таямніцы прыроды самастойна і не з кім не дзяліўся сваімі ведамі.

Ні над чым я так доўга не працаваў, як над прыродай чалавечага жыцця. Я занурыўся ў вывучэнне законаў прыроды. Тады задачай медыцыны было знішчэнне хваробы ў перыяд яе ўзнікнення. Але мне здавалася, што можна вынайсці сродак, які ўмацуе цела ад слабасці і смерці. Няма сэнсу пераказваць усе мае доследы. Вы ўсё адно не зразумееце. Я праводзіў эксперыменты часткова на жывёлах, часткова на рабах, часткова на самім сабе. Нарэшце я атрымаў рэчыва, якое пры ўвядзенні ў кроў умацоўвала цела ад хваробаў, старасці і смерці. Яно не даравала абсалютнага бяссмерця, але працягвала жыццё на тысячагоддзі. Я правёў дослед на котцы: зрабіў ёй ін’екцыю, а пасля даваў самыя смяротныя атруты. Котка да гэтай пары жыве ў Ніжнім Егіпце. Ніякага чараўніцтва. Проста хімічнае вынаходніцтва, якое можна паўтарыць і цяпер.

У маладосці неяк вельмі востра любіш жыццё. Мне тады здавалася, што я пазбегнуў усіх чалавечых клопатаў, пераадолеўшы боль і адсунуўшы смерць на няпэўны тэрмін. Са спакойнай душой я ўвёў рэчыва сабе ў вену. Пасля я падумаў, каго б яшчэ ашчаслівіць. Мне быў даспадобы малады і сур’ёзны святар Тота на імя Пармс, які заслужыў маёй увагі праз сваю вернасць навуцы. Я раскрыў яму таямніцу і, з яго згоды, укалоў яму эліксір. Цяпер, думаў я, са мной заўжды будзе сябра аднаго са мной веку.

Пасля гэткага вынаходніцтва я закінуў свае доследы, а Пармс працягваў штудыі з падвойнай сілай. Штодзень я бачыў, як ён працаваў са шклянкамі і дыстылятарам у храме Тота, але ён амаль нічога не казаў пра вынікі сваёй працы. Я часта хадзіў па горадзе і азіраўся вакол у эйфарыі ад усведамлення, што ўсё памрэ, а я застануся. Людзі схіляліся перада мной, бо слава пра маю вучонасць разляцелася па свеце.

Пачалася вайна з гіксосамі, і вялікі фараон паслаў салдат на абарону ўсходняй мяжы. У горад быў прысланы новы старэйшына, каб уратаваць яго ад захопнікаў. Я шмат чуў пра прыгажосць ягонай дачкі, але аднойчы на шпацыры мы з Пармсам сустрэлі яе ў паланціне, што неслі рабы. Мяне працяла каханнем як маланкай. Душа пакінула мяне. Я быў гатовы кінуцца да ног тых, што неслі яе. Гэтая дзяўчына была створаная для мяне. Жыць без яе было немагчыма. Я пакляўся галавой Гора, што яна будзе маёй. Я пакляўся святару Тота. Ён адвярнуўся ад мяне з тварам, чарнейшым ад ночы.

Я не буду расказваць пра нашыя заляцанні. Яна пакахала мяне гэтак жа моцна, як і я яе. Мне стала вядома, што Пармс пабачыў яе раней і прызнаўся ў каханні, але я пасміхаўся з ягонай жарсці, бо ведаў, што яе сэрца належыць мне. Наш горад ахапіў паморак, многія паміралі, але я працягваў рукі да хворых і даглядаў іх, не баючыся заразіцца. Яна дзівілася маёй самаахвярнасці. А я раскрыў ёй таямніцу і маліў, каб яна пагадзілася ўжыць мой эліксір.

— Твая кветка ніколі не завяне, Атма, — казаў я. — Усе рэчы прамінуць, а мы з табой і нашае ўзаемнае каханне перажыве вялікія піраміды.

Але яна была сарамлівай і па-дзявоцку ўпартай.

— Хіба гэта слушна? — пыталася яна. — Хіба гэта не супярэчыць волі багоў? Калі б вялікі Асірыс пажадаў, каб мы жылі вечна, хіба ён не дараваў бы нам бяссмерце?

Словамі, поўнымі пяшчоты і кахання, я пераконваў яе, а яна ўсё вагалася. Гэта быў важны для яе крок. Яна абяцала падумаць да раніцы. Уранку я мусіў даведацца пра яе рашэнне. Урэшце, адна ноч — гэта не так шмат. Яна хацела памаліцца Ісідзе і папрасіць парады.

З цяжкім прадчуваннем я пакінуў яе з пакаёўкай. Назаўтра, калі ранішняе ахвярапрынашэнне скончылася, я паспяшаў да яе дома. Спалоханы раб сустрэў мяне на ўваходзе.

— Спадарыня захварэла, — сказаў ён. — Моцна захварэла.

У шаленстве я распіхаў служак і праз залы і калідоры прабраўся да пакоя Атмы. Яна ляжала на пасцелі, на падушцы ўзвышалася яе галоўка, з бледным тварам і шклянымі вачыма. А на ілбе палымнела самотная цёмная пляма. Знак смерці.

Ці варта расказваць вам пра тыя жахлівыя часы? Месяцамі я быў у шаленстве, ліхаманцы і трызненні, але не мог памерці. Ніводзін араб у пустэльні так не прагнуў спатоліць смагу, як я жадаў смерці. Калі б сталь ці атрута маглі перарваць нітку майго жыцця, я б змог уз’яднацца са сваёй каханай у краіне з вузкай брамай. Я спрабаваў, але гэта не мела сэнсу. Пракляты эліксір быў мацнейшы. Аднойчы ўначы, калі я ляжаў на ложку слабы і разбіты, Пармс, святар Тота, зайшоў у маю спачывальню. Ён стаў у промні святла, і я пабачыў ягоныя вочы, што ззялі шалёнай радасцю.

— Чаму ты дазволіў ёй памерці? — спытаў ён. — Чаму ты не выратаваў яе гэтак жа, як мяне?

— Я спазніўся, — адказаў я. — Але ж і ты яе кахаў. Мы з табой сябры па няшчасці. Ці ж не жахліва цяпер разумець, што мусіш пражыць стагоддзі без яе? Дурні мы, дурні, што лічылі смерць за ворага.

— Ты можаш гэтак казаць, — прамовіў ён з дзікім смехам. — Словы мёдам ліюцца з тваіх вуснаў. Але для мяне яны нічога не значаць.

— Што ты маеш на ўвазе? — спытаў я, падымаючыся на локцях. — Гора замутніла табе розум.