Чтение онлайн

— Можа і рассыплюцца, але... Ну, а колькі дасі?

— Пяцьдзесят, — і сунуў руку ў кішэнь.

— Колькі? — перапыніў яго Нічыпар. — Пяцьдзесят? — пакруціў галавою. — Не, брат, хаця ты і універсітэты канчаў, а я дурны мужык, то не дам, каб на мне нехта нажываўся. Хай ляжаць, есці не просяць.

— Яны ж тут нішчэюць.

— Ужо тут ты не бядуй. I падгледзеў... Хы... — круціў галавою Нічыпар. — Я ўсю хату ператрос, шукаючы іх За пяцьдзесят злотых дваяны купіць хацеў. Думаў, што я ім цаны не ведаю. Добра, што ты мне іх паказаў. А я тут думаю — дзе дваяны прапалі?

I, быцнам знойдзены скарб, панёс іх пад хлявы.

Бяскрайняя шыр ніў, на яніх, быццам бы скваркі, ляжаць апошнія лапіны парыжэлага снегу, панадворкі залітыя кудахканнем кур, ляскатлівая песня пяцізубых цёрніц. Вёска...

— Як яе не любіць? — разважаў Віктар. — Яе, з зялёнавясёлкавымі лугамі, салаўінай песняй у квецці бэзу, ластаўкамі на тэлеграфных дратах. Толькі цешыцца, цешцыца і захапляцца. Жыццё, здаецца, аддаў бы, каб зноў ісці з касой на плячы на свой палетак, каб лавіць пажаўцелыя лісты, ідучы вясковай вуліцай ды адурманьвацца бабіным летам, што плыве ў высокім сінім небе. Паласавацца б яшчэ раз смакавітым дымам паленага бульбяніку.

Да болю люблю вёску, — паўтараў сам да сябе. Селянін я і душа. мая сялянская. А ў горадзе я тое, што кветка ў збане. Ну, што гэта горад? Там нават неба і тое пабеленае ды абрэзанае. Сузор'я лоўнасцю не ўбачыш. А тут — дываны зорныя, месяц серабрысты плыве.

I гэтак паўтаралася амаль кожны дзень. А асабліва, калі нагрузка работы была. Віктар тады летуценна пераносіўся ў вёску і плыў...

Гэты дзень аднак быў асаблівым. Куцця. Так хацелася правесці яе па-народнаму, як некалі. Там жа на вёсцы ў яго старыя бацькі. Несумненна чакаюнь.

— Напэўна ўжо селі вячэраць, неспадзяюцца, — падумоўваў, ідучы з аўтобуса. — Зоры ўжо ж паявіліся. Зоры... Якая іх безліч.. Сёлета куры павінны добра несціся.

Але вячэраць яшчэ не вячэралі. Стол ужо, праўда, быў падрыхтаваны, але сесці не селі. Абмяркоўвалі.

Усё было так як некалі — вакол поўна сена, у кутку стаяў госцік, дванаццаць страў.

— Як я л.блю вёску! — сказаў Віктар пасля вячэры. — Вось тут жыццё! Не тое, што ў горадзе. Там чалавек — вязень. У бетоны закуты. На вечны гул матораў прысуджаны. Чыстае паветра дзіковінкай.

— Яно ўсё так, — пыхнуў люлькай бацька. — Але ж ніхто вас туды сілаю не заганяў. Вяртайся і гаспадар.

— Так. Але абавязкі, праца...

— Школа і ў нас ёсць. Прыязджай, вучы дзяцей. Вясковым таксама веды патрэбныя.

— Ага. Калі дрэнна, то прыязджай, сынок, — адазвалася маці. — На гаспадарцы працаваць будзеш. А там прасторы колькі хочаш. Мы ўжо з бацькам старыя, і так за рэнту здаваць думаем.

— За рэнту? Што вы? А не лепш прадаць? Грошы шматок возьмеце. А дажыць і ў мяне можаце. Навошта вам рэнта? Што адразу грош, дык не нейкія там месячнасці.

— Яно і добра было б. Праўду кажучы, то мы над гэтым і думалі. Але, ты ж кажаш, што там прасторы няма... — развёў рукамі бацька.

Віктар чагосьці апусціў галаву.

— Будзеш там ужо прадаваў. Збагацець не збагацееш, а сабе і так кусочак свежага будзе. Завязі дзецям, а то, напэўна, калі ў чарзе не пастаяць, дык і не маюць, — раіла жонка.

— Мо яно і праўда, — падумаў Васіль і назаўтра закалолі.

Што сабе — пакінулі сабе, а апошняе падзялілі на дзве часткі ды паставілі ў склеп каб схалонула. Ранютка, калі толькі пасвятлела, Васіль запрог каня і паехаў у горад парадаваць дочак свежанінкай. Сядзіць, тытунём зацягваецца, ды на каня пануквае:

— Но! Нооо, маленькі! Хутчэй бяжы! Людзі авёс ужо пачалі вазіць. Цяжкавата нам з Параскай. Пастарэлі, сіл няма, а тут яшчэ яна і занядужала — год як на ногі наракае. Не прычапілася б хаця нешта. Што ж тады я сам...? Бяжы, буланы, бяжы, маленькі! Можна было б ужо на рэнту, але от, то бульбы яшчэ пасадзіш, то жыта пасееш. Булкі свае. Нам яно і агароду хапіла б, але дзеці. Так здаецца, але і капуста, і цыбуля, і агурок... У горадзе купіць трэба, а тут сваё. Пакуль можна, дык хай яшчэ. Дзеці ўсё ж, Хаця з Яшкаю, во, як выйшла — у хаце дажыць не далі, у чужых начаваў. Усяго можна дачакацца. Гадуеш, цешышся, а чаго прычакаеш — не ведаеш...

Васіль задумаўся. Уцягнуў галаву ў плечы ды заглядзеўся на лейчыну, што свабодна звісала ніжэй аглоблі.

Сонца ўжо вьшлыла над вяршыні дрэў, калі ўехаў ён у горад. Перш павярнуў да старэйшай. Прывязаў каня там, дзе заўсёды, каля крамы, і пайшоў на другі паверх. Дачка была яшчэ дома.

— А што вы, тату, так рана? — здзівілася. — Здарылася нешта?

— На рынак ехаў, ды так жывот схваціў, ну і ведаеш... Думаю, заеду да цябе, памыюся крыху.

— Калі я, бачыце, да працы спяшаюся. Можа вы да сястры. Яна ж тут недалёка, і не працуе. А то я пайду, а вы хаты самі не замкнеце.

Васіль развітаўся, націснуў шапку на галаву і пайшоў да воза.

Малодшую дачку застаў ён перад хатай, з крамы вярталася.

— А што вы гэтак у рабочы дзень? — прывітала.

— На рынак, парасят, купіць хацеў, але так жывот схваціў, гнаць пачало, што стрымаць не мог і ведаеш... Памыцца б.

— Ну іх з парасятамі! Сядайце і едзьце хутчэй дахаты. А грошы пакіньце, мы вам купім.

Бацька паківаў галавою і павярнуў каня. — Што ты так хутка вярнуўся? Дома нікога не было? — здзівілася Параска.

— Была, але, мне так нядобра стала, ну... проста, прызнацца брыдка...

— Ідзі хутчэй пэмыйся і лягай! Там у крадэнсе сушаныя чорныя ягады ляжаць, вазьмі са жменю. На жывот добра. Ідзі, я сама выпрагу.

Вечарам мяса пасалілі, а пакінутага на святы парсючка вырашылі прадаць.

(з народнага)

Пайшлі аднойчы цёшча з нявесткаю ў поле гарох абрываць. Цёшча старая, бяззубая. Селі на загоне і выбіраюць што лепшыя струкі. У малатарні паб'е, а так злускаюць, прасушаць і на суп будзе. Але нявестка глядзіць — цёшча ўсё нешта жуе. Меле ды меле ротам. Выбіраюць яны далей, а нявестка ўсё гуль і гуль на цёшчу. Тая жуе.