Чтение онлайн

— Ну, гэтая іх настаўніца…

— А-а, — абыякава махнуў рукой Антак. — Што яна можа ведаць! Яна ў вайну яшчэ дзяўчынкай была. А што глядзіць недаверліва, дык гэта зразумела.

— Зразумела?

— Пайшлі, я табе раскажу.

Яны накіраваліся да вялікай павеці, пад якой стаяла машына Антака. Антак дастаў з-пад сядзення камеру і пачаў манціраваць скат. Болцікаў падышоў бліжэй.

— Дык вось, — пачаў Антак. — Ты ведаеш, адкуль ім стала вядома пра сейф?

— Не, — паматляў галавой Болцікаў.

— Я аднаго з іх распытаў… З дзённіка Сцяпана Казімірава. Яны нейкім чынам знайшлі яго дзённік.

— Таго, сапраўднага? — белымі вуснамі вымавіў Болцікаў.

— Атрымліваецца, што так.

— Дык я ж прапаў, як піць даць прапаў! — схапіўся за галаву Болцікаў.

— Ці мала людзей з аднолькавымі прозвішчамі на свеце, — спакойна сказаў Антак. — Чаго ты ўжо ў паніку кідаешся!

— У мяне з ёй спатканне прызначана, — безнадзейна прашаптаў Болцікаў.— Размовы будзем размаўляць…

— Пра што? — насцярожыўся ўжо і Антак.

— Пра мае баявыя подзвігі.

— А, ч-чорт! — вылаяўся Антак. — Значыць, нешта падазрае.

Ён на момант задумаўся, потым ненатуральна бадзёрым тонам загаварыў:

— Усё роўна нічога страшнага няма. Толькі ўжо іграць давядзецца да канца. Ніякіх аднолькавых прозвішчаў. Ты і ёсць той самы Сцяпан Казіміраў. Выжыў, уцалеў. У палоне быў. А наконт «подзвігаў» не турбуйся, — Антак кісла ўсміхнуўся. — Гэтага Казімірава я ведаю лепей за цябе. Я табе ўсё раскажу, а ты ёй перадасі. А каб пераканаўча было, і пра дзённік раскажаш. Быццам ты яго закапаў у хвіліну небяспекі, а як прыехаў зноў у гэтыя мясціны, хацеў адкапаць, ды не знайшоў — яго ўжо не было.

Болцікаў ухапіўся за гэтую думку.

— Вось бы дзённік дастаць. Хоць на адну ноч…

— Так, было б нядрэнна, — згадзіўся Антак. — Толькі як ты яго дастанеш? Я нешта не магу прыдумаць… — ён памаўчаў, потым злосна заўважыў: — І які чорт панёс цябе да яе з гэтай заметкай?! Не было б ніякіх страхаў.

— Дык я ж хацеў, як лепш… Думаў падазрэнні адвесці. А то мне чамусьці ўвесь час здаецца, што за намі сочаць. — Болцікаў раптам выпрастаўся, выцер насоўкай спацелы лоб. — Ведаеш, Антак, адпусці ты лепш мяне да майго піва. І мне спакайней будзе, і табе менш клопатаў…

— Дурань!..

— Сам дурань, — вяла агрызнуўся Болцікаў. Ён ведаў, што Антак усё роўна яго не адпусціць.

Позні вечар. Цьмяна гараць электрычныя лямпачкі, нягуста раскіданыя па тэрыторыі будоўлі. Толькі катлаван, дзе працуе экскаватар, азораны магутным і роўным святлом пражэктараў. Але вось машына змаўкае, гаснуць пражэктары — экскаватаршчык скончыў работу.

Не паспеў яшчэ растаць у цемры яго няясны сілуэт, не паспелі адгучаць крокі, як адна дошка ў агароджы ссунулася ўбок і ў шчыліну прасунулася хлапечая галава. Вось ужо маленькая фігурка, крадучыся, набліжаецца да слупа з электрычным рубільнікам. Ды гэта ж Васілёк! Азірнуўшыся па баках, ён уключыў рубільнік. Успыхнуў пражэктар. Васілёк ужо смялей падышоў да экскаватара, па прыступках ускараскаўся ў кабіну, сеў за рычагі кіравання. Экскаватаршчык не дазволіў яму пакіраваць машынай. Ну і не трэба. Ён сам… Вось кнопка пускацеля. Націснуў — і матор запрацаваў. Васілёк перавёў адзін рычаг — коўш пачаў павольна апускацца. А які ж рычаг цяпер? Не, з аднаго позірку гэта не так проста запомніць. Гэта не трактар, які Васілёк ведае назубок. Хіба толькі вось гэты паспрабаваць… Васілёк пацягнуў другі рычаг. Што гэта — раздаўся нейкі ціхі скрогат, машына здрыганулася і замоўкла. Усё зразумела: ён нешта сапсаваў. Трэба бегчы. Васілёк паспешліва спусціўся з машыны, кінуўся да агароджы, прасклізнуў у тую ж шчыліну і ўжо гатовы быў уздыхнуць з палёгкай, як раптам адчуў, што нечая жалезная рука схапіла яго за каўнер.

— Дзядзечка, пусціце! — адчайна крыкнуў ён, пазнаўшы ў цемры шафёра з таго вялікага самазвала.

— Цс-с-с! — шафёр, а гэта быў Антак, моцна заціснуў яму рот. — Не крычы! Як цябе зваць?

— В-васіль… — цяжка вымавіў Васілёк сваё імя.

— Та-а-к, Васіль… Значыць, шкодніцтвам займаешся?

— Я… х-хацеў толькі паспрабаваць…

— Ведаем мы гэтыя «паспрабаваць»… Кажы, хто падаслаў цябе?

— Ніхто не падсылаў… Я сам пайшоў.

— Ну добра, пойдзем да начальніка, там разбяруцца.

Васілёк не ведаў, што рабіць, адкуль чакаць выратавання. Нават не спрабуючы бегчы, ён пакорліва ішоў паперадзе шафёра. Раптам Антак спыніўся.

— А можа, не казаць начальніку? Нешта шкада мне цябе стала… А?

— Н-не ведаю, — прамямліў Васілёк.

— А ў цябе знойдзецца тысяч дзесяць на рамонт?

— Н-не…

— Ну, тады пойдзеш у турму. — Антак гаварыў спакойна, быццам аб якіх-небудзь дробязях. — Гадкоў на пяць… З піянераў, вядома, вылеціш. — Ён азірнуўся навокал. — Акрамя мяне, ніхто цябе не бачыў. Калі не казаць нікому, дык, можа, усё і абыдзецца…

— Дзядзечка, не кажыце, — пачаў прасіцца раптам Васілёк. — Я больш ніколі не буду нічога чапаць, што забараняецца… Н-ніколі не буду!

Антак памарудзіў з адказам.

— Ну што ж, магу і памаўчаць. Толькі ўмовімся: паслуга за паслугу. Я табе добрую справу зраблю, а ты — мне… Згодны?

— Згодны! — з радасцю адказаў Васілёк.

— Ты, здаецца, у адным будане з настаўніцай жывеш?

— Не.

— Э-э, — расчаравана працягнуў Антак, — тады справа складаная. Але, калі ты сапраўдны мужчына, справішся.

— А-а што вы хочаце? — усё яшчэ дрыготкім голасам спытаў Васілёк.

— Што хачу? Я табе зараз скажу. Вы, я чуў, знайшлі дзённік партызана Сцяпана Казімірава…

— Знайшлі,— з гатоўнасцю пацвердзіў Васілёк. — Цяжка было, а ўсё ж знайшлі.

— Гэта я ведаю. Малайцы, хлопцы! — Антак моцна сціснуў Васільку руку вышэй локця. — Таму я да цябе і звяртаюся з просьбай. Бачу, з кім маю справу. Мне б вельмі хацелася паглядзець гэты дзённік. Можа, ты возьмеш яго ў настаўніцы? Я потым вярну… пачытаю і вярну.

— Добра, я папрашу ў яе, — згадзіўся Васілёк.

— Э, не, — Антак памахаў пальцам ля яго носа. — Па некаторых меркаваннях мне б хацелася, каб ты гэта зрабіў непрыкметна, каб яна нават не ведала, што ты браў дзённік. А потым ты пакладзеш яго на месца. Ну як, зробіш?

— Пастараюся, — нізка апусціўшы галаву, ледзь чутна прашаптаў Васілёк.

— Ну, тады ідзі! — Антак адпусціў хлопчыка. — Толькі глядзі, нікому ні-ні… А калі прагаворышся… — Антак не скончыў сваёй пагрозы. Ён моўчкі сціснуў руку Васілька, сціснуў так, што ў таго вырваўся глухі стогн.